Pomimo, że wszystkie zgłoszenia celne mają obecnie w UE formę elektroniczną, część unijnych eksporterów wciąż jeszcze jest skazana na wizyty w urzędach celnych.
Dzieje się tak, ponieważ dokumentowanie pochodzenia towaru lub jego statusu odbywa się w dużej części wciąż jeszcze na podstawie papierowych dokumentów, w rodzaju świadectw pochodzenia, świadectw EUR.1 czy dokumentów A.TR.; a dokumenty te muszą zostać zalegalizowane przez odpowiednie instytucje.
Jest to sytuacja niekomfortowa pod każdym względem. Oddziały celne pracują w określonych dniach i godzinach, podczas, gdy wysyłki eksportowe mogą się zdarzać również w dni wolne od pracy, czy też w nocy.
Nie każdy ma też oddział celny pod bokiem – niekiedy trzeba się przebyć do niego dystans kilkudziesięciu kilometrów, albo też odstać swoje w korkach w dużym mieście.
Na szczęście, przepisy unijne oraz krajowe dają eksporterom całkiem sporo możliwości ułatwienia sobie życia. Poniżej przenalizujemy alternatywne możliwości dokumentowania pochodzenia lub statusu celnego towarów w eksporcie z UE, odnosząc się do poszczególnych rodzajów dokumentów.
Deklaracja na fakturze/deklaracja pochodzenia może zastąpić – jako dowód pochodzenia – świadectwa przewozowe EUR.1 wystawiane przez organy celne.
Deklaracja może zostać sporządzona przez każdego unijnego eksportera dla przesyłki składającej się z jednego lub kilku opakowań zawierających produkty pochodzące, których ogólna (łączna) wartość nie przekracza 6 000 EUR.
Gdy wartość produktów pochodzących przekracza wspomniany limit deklarację na fakturze / deklarację pochodzenia może sporządzić wyłącznie eksporter posiadający status „upoważnionego eksportera”.
Aby uzyskać ten status, wnioskodawca musi spełnić następujące warunki:
Wniosek składa się do naczelnika urzędu celno-skarbowego właściwego miejscowo dla siedziby eksportera.
Jeżeli wnioskodawca jest producentem wywożonych towarów musi przedłożyć organowi rozpatrującemu wniosek dokumenty, na podstawie których można ustalić ich pochodzenie i w konsekwencji sprawdzić zgodność z regułami pochodzenia w ramach różnych porozumień preferencyjnych.
Jeżeli wnioskodawca jest eksporterem, ale nie jest producentem towarów, w celu potwierdzenia ich preferencyjnego pochodzenia, powinien on przedstawić deklaracje swoich dostawców, w szczególności wskazane w art. 62 rozporządzenia wykonawczego (UKC-RW) długoterminowe deklaracje dostawców.
Upoważnienie wydaje się na czas nieokreślony, chyba że wnioskodawca wnosi o ograniczenie okresu jego ważności.
Numer upoważnienia musi mieć następującą strukturę: PL/A/B, gdzie:
Osoba posiadająca upoważnienie może potwierdzać pochodzenie towarów w formie odpowiedniej deklaracji złożonej na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym.
Deklaracja na fakturze/deklaracja pochodzenia może zostać sporządzona, jeżeli dane produkty można uznać za „produkty pochodzące” w rozumieniu odpowiednich umów międzynarodowych oraz rozporządzenia delegowanego (RD).
Eksporter sporządza deklarację na fakturze/deklarację pochodzenia, wpisując na maszynie, stemplując lub drukując na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym tekst deklaracji zgodny ze wzorem określonym w odpowiedniej umowie.
Deklaracje na fakturze/deklaracje pochodzenia powinny być opatrzone własnoręcznym, oryginalnym podpisem eksportera. Od upoważnionego eksportera nie wymaga się jednak podpisu na takich deklaracjach, pod warunkiem, że w składanym wniosku (pole 10) zawarł on zobowiązanie do przyjęcia pełnej odpowiedzialności za każdą deklarację na fakturze/deklarację pochodzenia, która go identyfikuje, tak jakby była podpisana przez niego własnoręcznie.
Upoważnienie jest ważne na całym obszarze Unii, tzn. deklaracje mogą być sporządzane dla przesyłek wywożonych z Polski, jak i z innych państw członkowskich.
Upoważniony eksporter A.TR. ma prawo samodzielnego poświadczania unijnego statusu celnego towaru, w jednej z dwóch opcji:
O status upoważnionego eksportera A.TR. może się ubiegać osoba, która:
O uproszczenia tego typu może ubiegać się wyłącznie eksporter towaru (nie może o nie wnioskować np. agencja celna).
Eksporter ubiegający się o udzielenie mu upoważnienia powinien złożyć stosowny wniosek do właściwego miejscowo, ze względu na siedzibę wnioskodawcy, Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, z tym, że w przypadku procedury „in blanco” wniosek można również złożyć do naczelnika UCS właściwego ze względu na miejsce, w którym dokonywane będą czynności wynikające ze stosowania procedury.
Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19.08.2016 r. w sprawie świadectwa potwierdzającego niepreferencyjne pochodzenie towaru – na wniosek eksportera lub nadawcy towaru dokonującego częstych i regularnych wywozów towarów z terytorium Polski i dających gwarancję weryfikacji statusu pochodzenia towarów, organ celny może wystawiać świadectwa pochodzenia w trybie uproszczonym.
Uproszczony tryb wystawiania świadectw potwierdzających niepreferencyjne pochodzenie towaru polega na udostępnieniu ostemplowanych przez organ celny świadectw pochodzenia przed wywozem towaru, wypełnianych przez eksportera lub nadawcę towaru podczas wywozu towaru.
Polski organ celny może udzielić takiego upoważnienia, jeżeli zgodnie z art. 22 ust. 1 UKC jest właściwy do rozpatrzenia wniosku, tzn. jeżeli to w Polsce prowadzone są (lub są dostępne) główne księgi rachunkowe wnioskodawcy oraz na terytorium Polski wnioskodawca prowadzi przynajmniej część działalności, której dotyczy wniosek.
Pozostałe warunki to:
Wnioskodawca składa wniosek do naczelnika urzędu celnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy, lub według miejsca, w którym dokonywane będą czynności wynikające ze stosowania tego trybu. Wniosek powinien zawierać wskazanie Oddziału Celnego, w którym wnioskodawca zamierza realizować tę procedurę, tzn. uzyskiwać ostemplowane formularze oraz rozliczać się z pobranych i wykorzystanych druków świadectw. Wniosek powinien zawierać również uzasadnienie.
Po uzyskaniu upoważnienia do stosowania uproszczonego trybu wystawiania niepreferencyjnych świadectw pochodzenia, podmiot składa w Oddziale Celnym częściowo wypełnione formularze wniosków o wystawienie świadectw pochodzenia.
Wniosek powinien mieć wypełnione rubryki 1, 3, 6 (w zakresie opisu towaru) oraz 8, gdzie oprócz podpisu musi być podane wyraźnie imię i nazwisko podpisującego, ewentualnie również rubrykę 9. W rubryce 1 musi być wpisana pełna nazwa i adres eksportera. Opis towaru w polu 6 powinien obejmować kod CN (8 cyfr) oraz nazwę towaru. Nie należy wpisywać ilości opakowań.
Korzystający z upoważnienia ma obowiązek przechowywać kopie wykorzystanych formularzy świadectw. Ilość kopii świadectw zwróconych po wykorzystaniu przez eksportera, upoważnia – po uprzednim sprawdzeniu ich zgodności ze złożonym wnioskiem – do wydania odpowiedniej ilości następnych świadectw potwierdzonych in blanco. Eksporter zobowiązany jest do przechowywania, przez okres 5 lat od momentu wystawienia świadectwa dowodów i dokumentów, które udowadniają pochodzenie wywiezionych towarów, jak również do prowadzenia ewidencji wykorzystanych świadectw.
Podsumowanie
Opisane powyżej metody dokumentowania pochodzenia lub statusu celnego eksportowanych towarów mogą być dobrym rozwiązaniem dla eksporterów, którzy dokonują regularnego wywozu tego samego asortymentu towaru – w szczególności dla producentów. Nie skorzystają na nich raczej podmioty, które często zmieniają dostawców i klientów, lub też wywozów dokonują sporadycznie. O uprawnienia do uproszczonego dokumentowania pochodzenia lub statusu towarów mogą się ubiegać wyłącznie eksporterzy – przedstawiciele celni (agencje celne) są takiej możliwości pozbawione, jakkolwiek mogą wyręczać posiadacza pozwolenia w czynnościach technicznych, związanych z wypełnieniem dokumentów.
Należy jednak pamiętać, że odpowiedzialność za prawidłowe wypełnianie obowiązków zawsze spoczywa na posiadaczu pozwolenia. Uzyskanie stosownych pozwoleń nie jest łatwe, ale na dłuższą metę może się okazać bardzo opłacalne, jako dobry sposób na zaoszczędzenie czasu i pieniędzy.
