Umowa handlowa pomiędzy Unią Europejską a państwami MERCOSUR (Argentyna, Brazylia, Paragwaj, Urugwaj) jest już „tymczasowo” stosowana już od dwunastu dni (od 01.05.2026 r.) w relacjach handlowych ze wszystkimi czterema krajami MERCOSUR. Jak ogólnie wiadomo, prowizorki są najtrwalsze, więc „tymczasowość” tej umowy należy traktować (nomen omen) czysto umownie i nie należy się spodziewać w najbliższej przyszłości żadnych znaczących zmian w jej stosowaniu.
W polskich mediach umowa była omawiana szeroko, acz pobieżnie, a każdy indagowany na ten temat „ekspert” zwykle już na wstępie informował, że umowy nie czytał i czytać jej bynajmniej nie zamierza, bo jest długa, nudna itd.
Również Komisja Europejska nie wychodziła poza ogólniki. W opublikowanych przed wejściem w życie umowy frequently asked questions znalazły się trudne pytania w rodzaju: „Why has the EU negotiated a partnership agreement with Mercosur?”.
Zamiast konkretnych informacji mogliśmy zatem dowiedzieć się, że: „Mercosur is a big market for EU exports and it was until now the only major trading partner in Latin America with which the EU did not have a preferential trade agreement” i kilku innych banałów.
Znacznie więcej konkretów znajdziemy w wytycznych opublikowanych na stronie podatki.gov.pl w zakładce „Umowa przejściowa UE-MERCOSUR (ITA)”, dostępnych pod linkiem: https://www.podatki.gov.pl/informacje-o-cle/podstawowe-informacje-o-cle/informacje-dla-przedsiebiorcow/pochodzenie-towarow/ .
Umowa została opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE L 184 z 27.2.2026 r., a jej treść jest dostępna (w języku polskim) pod linkiem: L_202600184PL.000101.fmx.xml . Z punktu widzenia eksporterów, importerów oraz agencji celnych najistotniejszy jest Rozdział 3 umowy, opatrzony tytułem: „Reguły pochodzenia oraz procedury dotyczące pochodzenia” – czyli artykuły od 3.1 do 3.34.
A oto, czego możemy dowiedzieć się wczytując się w poszczególne artykuły:
a) łączna wartość materiałów niepochodzących nie przekracza 10% (dziesięciu procent) ceny ex-works produktu; oraz
b) którakolwiek z wartości procentowych określających maksymalną wartość lub masę materiałów niepochodzących określonych w załączniku 3-B nie została przekroczona
w wyniku stosowania niniejszego ustępu.
UWAGA: powyższych regulacji nie stosuje się do produktów objętych działami 50–63.
– w umowie NIE zawarto – jako wymogu dla uznania preferencji – zasady transportu bezpośredniego. Artykuł 3.14 ust.1 stanowi jedynie, iż „Produkty zgłoszone do przywozu na terytorium Strony muszą być tymi samymi produktami co produkty wywiezione z terytorium Strony jako produkty uważane za pochodzące z tej Strony.
Produkty te nie mogą zostać zmienione, przekształcone w żaden sposób ani poddane czynnościom innym niż czynności służące zachowaniu ich w dobrym stanie (…)”. Należy jednak mieć na uwadze, że „W przypadku wątpliwości co do tego, czy spełniono wymogi ustanowione w ust. 1 i 2, organ celny Strony dokonującej przywozu może zażądać od importera przedstawienia dowodu zgodności; dowód taki może być przedstawiony za pomocą dowolnych środków, w tym umownych dokumentów przewozowych, takich jak konosament, dowodów faktycznych lub materialnych, takich jak oznakowanie lub numeracja opakowań, lub innych dowodów związanych z samym produktem” (art. 3.14 ust. 3).
– specjalne rozwiązania przewidziano dla produktów pochodzących wysłanych z przeznaczeniem na wystawę w państwie trzecim i sprzedanych po wystawie w celu przywozu do Unii Europejskiej lub MERCOSUR (art. 3.15);
– artykuł 3.17 doprecyzowuje kwestie dotyczące oświadczenia o pochodzeniu:
„1. Oświadczenie o pochodzeniu, o którym mowa w art. 3.16, może zostać sporządzone przez:
a) eksportera zgodnie z odpowiednimi przepisami ustawowymi i wykonawczymi Strony dokonującej wywozu; lub
b) eksportera małej przesyłki składającej się z paczki lub paczek zawierających produkty pochodzące, których łączna wartość nie przekracza progu określonego w odpowiednich przepisach ustawowych i wykonawczych Strony dokonującej wywozu.”
Procedury dokumentowania pochodzenia są oparte na systemie REX, czyli o przepisach rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/2447 z dnia 24 listopada 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 ustanawiającego unijny kodeks celny, co oznacza, że dla zastosowania preferencji taryfowych niezbędne jest przedłożenie prawidłowo sporządzonego i podpisanego przez eksportera oświadczenia o pochodzeniu.
W przypadku eksporterów wywożących towary z UE do krajów MERCOSUR zastosowanie mają wyłącznie oświadczenia o pochodzeniu zgodne ze wzorem określonym w Załączniku 3-C do umowy (zwanej w skrócie w wytycznych: ITA), które należy umieścić na fakturze lub innym dokumencie handlowym.
Eksporter musi wykorzystać wzorcowy tekst z Załącznika 3-C do ITA i nie ma prawa ingerować w jego treść. Oświadczenie może być sporządzone w języku angielskim lub w dowolnym innym języku urzędowym UE (art. 3.17 ust. 5 ITA). Kilka przykładowych wersji językowych poniżej:
The exporter of the products covered by this document (exporter reference no… (1)) declares that, except where otherwise clearly indicated, these products are of … preferential origin (2).
O abaixo assinado, exportador dos produtos cobertos pelo presente documento (referência do exportador n.o… (1)) declara que, salvo expressamente indicado em contrário, estes produtos são de origem preferencial … (2).
El exportador de los productos incluidos en el presente documento (número de referencia del exportador … (1)) declara que, salvo clara indicación en sentido contrario, estos productos gozan de un origen preferencial … (2).
Eksporter produktów objętych niniejszym dokumentem (nr referencyjny eksportera … (1)) oświadcza, że o ile wyraźnie nie wskazano inaczej, produkty te są … preferencyjnego pochodzenia (2).
Miejscowość i data (3)
Podpis eksportera, czytelnie wpisane imię i nazwisko osoby podpisującej deklarację) (4)
(1) Jeżeli oświadczenie o pochodzeniu jest sporządzane przez eksportera w rozumieniu art. 3.17 ust. 1 lit. a), w tym miejscu należy wpisać numer eksportera. Jeżeli oświadczenie o pochodzeniu jest sporządzane przez eksportera w rozumieniu art. 3.17 ust. 1 lit. b), pomija się słowa w nawiasie lub pozostawia to miejsce niewypełnione.
(2) Należy wskazać pochodzenie produktów: Unia Europejska lub MERCOSUR. Jeżeli oświadczenie o pochodzeniu odnosi się, w całości lub części, do produktów pochodzących z Ceuty i Melilli w rozumieniu art. 3.29, eksporter musi to wyraźnie wskazać obok tych produktów opisanych w dokumencie, w którym sporządzana jest deklaracja, za pomocą symbolu „CM”.
(3) Miejsce i data mogą zostać pominięte, jeżeli odpowiednie informacje są zawarte w samym dokumencie.
(4) Zob. art. 3.17 ust. 6. W przypadkach, gdy podpis eksportera nie jest wymagany, zwolnienie z obowiązku złożenia podpisu powoduje również zwolnienie z obowiązku podania imienia i nazwiska podpisującego.
Jeśli oświadczenie o pochodzeniu jest sporządzane odręcznie, sporządza się je tuszem, drukowanymi literami. Oświadczenie o pochodzeniu musi być sporządzone zgodnie ze wskazówkami podanymi w przypisach (zamieszczenie tych przypisów nie jest konieczne).
(Miejscowość i data) (3)
(Podpis eksportera oraz czytelnie wpisane imię i nazwisko osoby podpisującej deklarację) (4)
Przypisy:
(1) Jeżeli oświadczenie o pochodzeniu jest sporządzane przez eksportera w rozumieniu art. 3.17 ust. 1 lit. a, w tym miejscu należy wpisać numer eksportera (dotyczy przesyłek
o wartości powyżej 6 000 euro). Jeżeli oświadczenie o pochodzeniu jest sporządzane przez eksportera w rozumieniu art. 3.17 ust. 1 lit. b (czyli przy przesyłkach o wartości poniżej 6 000 euro), pomija się słowa w nawiasie lub pozostawia to miejsce niewypełnione.
(2) Należy wskazać pochodzenie produktów: Unia Europejska lub MERCOSUR (nie należy podawać nazw konkretnych krajów)
(3) Miejsce i data mogą zostać pominięte, jeżeli odpowiednie informacje są zawarte w samym dokumencie.
(4) W przypadkach, gdy podpis eksportera nie jest wymagany, zwolnienie z obowiązku złożenia podpisu powoduje również zwolnienie z obowiązku podania imienia i nazwiska podpisującego.
Eksporterzy z UE zarejestrowani w systemie REX powinni zawsze podawać swój ważny numer REX w oświadczeniu o pochodzeniu, niezależnie od wartości produktów pochodzących w przesyłce.
Eksporterzy niezarejestrowani w systemie REX mogą sporządzać oświadczenia o pochodzeniu wyłącznie w odniesieniu do przesyłek produktów pochodzących o wartości nieprzekraczającej 6 000 EUR.
Nieco inaczej ma się sprawa w przypadku towarów eksportowanych z krajów MERCOSUR do UE. W przypadku Argentyny, Brazylii oraz Urugwaju dowodami preferencyjnego pochodzenia towaru mogą być:
Natomiast Paragwaj, jako jedyny kraj Mercosur, zdecydował się nie stosować w eksporcie do UE oświadczeń o pochodzeniu w formie Załącznika 3-C do ITA, tak więc jako dowód preferencyjnego pochodzenia towaru może w tym przypadku być stosowane wyłącznie „oświadczenie o pochodzeniu w formie >>świadectwa<<”, w formie zgodnej z Załącznikiem 3-D do ITA.
Jeżeli zatem eksporter paragwajski sporządzi oświadczenie o pochodzeniu zgodnie ze wzorem określonym w Załączniku 3-C do ITA, to owo oświadczenie o pochodzeniu nie będzie mogło zostać zastosowane do zastosowania preferencji taryfowych w UE, ponieważ Paragwaj zdecydował się obecnie stosować jedynie oświadczenie o pochodzeniu w formie „świadectwa” zgodnie z Załącznikiem 3-D do ITA.
Oświadczenie o pochodzeniu w „formie świadectwa” jest swego rodzaju nowością w Unii Europejskiej. Układ rubryk z grubsza przypomina formularz „zwykłego” (niepreferencyjnego) świadectwa pochodzenia, ale różni się od niego kilkoma istotnymi szczegółami i absolutnie nie może ono być zastąpione takim standardowym świadectwem.
„Świadectwo” może zostać wystawione w języku angielskim, portugalskim lub hiszpańskim przez upoważnioną w danym kraju MERCOSUR instytucję (np. izbę handlową lub odpowiedni organ rządowy).
Podmioty uprawnione do wystawiania tych dokumentów muszą zostać zgłoszone do Asociación Latinoamericana de Integración/Latin American Integration Association (ALADI) i można się z nimi zapoznać pod następującym adresem: https://www.aladi.org/origen/registro-de-firmas- habilitadas/ (strona jest dostępna wyłącznie w języku hiszpańskim i portugalskim).
„Świadectwo” musi być podpisane przez eksportera i zatwierdzone przez upoważniony podmiot.
Jeżeli chodzi o treść oświadczenia o pochodzeniu, to jest ona określona w Załączniku 3-C, czyli taka sama, jak w przypadku towarów eksportowanych z UE do krajów MERCOSUR (vide podane powyżej przykłady).
W pierwszych miesiącach po wejściu w życie umowy istotne znaczenie będą mieć postanowienia zawarte w art. 3.31 umowy („Towary w tranzycie lub towary składowane”):
Niniejszą Umowę można stosować w odniesieniu do towarów, które są zgodne z niniejszym rozdziałem i które w dniu wejścia w życie niniejszej Umowy są w tranzycie lub są czasowo składowane w składach celnych lub na wolnych obszarach celnych w Unii Europejskiej lub w MERCOSUR, pod warunkiem przedłożenia organom celnym Strony dokonującej przywozu, w ciągu 6 (sześciu) miesięcy od tego dnia, oświadczenia o pochodzeniu oraz, w stosownych przypadkach, dokumentów wykazujących zgodność towarów z art. 3.14.
Podsumowanie
Dla towarów eksportowanych z EU do krajów MERCOSUR, których wartość nie przekracza 6.000 EUR, oświadczenie będzie mógł złożyć każdy eksporter, natomiast dla towarów przekraczających wartość 6.000 EUR, oświadczenie będzie musiało zawierać numer referencyjny zarejestrowanego eksportera (REX).
W przeciwieństwie do wielu wcześniejszych umów, umowa podpisana z MERCOSUR nie przewiduje możliwości stosowania świadectw EUR.1.
Oświadczenie musi być w 100% zgodne ze wzorem umieszczonym w umowie i nie może być w żaden sposób modyfikowane.
Wystawienie w ramach jednej przesyłki kilku faktur o wartości poniżej 6.000 EUR, w celu uniknięcia obowiązku rejestracji w REX, będzie traktowane jako próba obejścia prawa i preferencje nie będą mogły zostać zastosowane.
W przypadku eksportu z krajów MERCOSUR do UE, eksporter musi podać w treści oświadczenia swój krajowy numer rejestracyjny eksportera (jak to wskazano powyżej, w przypadku Paragwaju obowiązują nieco inne zasady). Ów „krajowy numer rejestracyjny eksportera” odnosi się w poszczególnych krajach MERCOSUR do różnego rodzaju numerów rejestracyjnych. W treści „Wytycznych” znajdują się szczegółowe informacje co do numerów, które powinny być stosowane przez eksporterów z poszczególnych krajów, jak i co do możliwości ich weryfikacji w odpowiednich serwisach internetowych.
