Organy celne Unii Europejskiej zwykle z dużą podejrzliwością i niechęcią podchodzą do wniosków o zwolnienie towaru z cła, chociaż nie oznacza to, że takie zwolnienia nie są w ogóle możliwe. Warto przyswoić sobie podstawową wiedzę w tym zakresie, żeby nie podejmować działań skazanych z góry na niepowodzenie, a jednocześnie wykorzystać w pełni istniejące możliwości.
Tematyka zwolnień z cła została uregulowana w Rozporządzeniu Rady (WE) 1186/2009 z dnia 16.11.2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system zwolnień celnych.
Przepisy zawarte w rozporządzeniu przewidują zwolnienie z należności celnych przywozowych dla różnego rodzaju kategorii towarów, takich jak:
Zwolnienie z należności celnych następuje na wniosek strony. Niektóre zwolnienia mogą następować jako wynik zgłoszenia ustnego lub czynności dorozumianej (np. towary w bagażu osobistym podróżnego lub materiały pomocnicze do mocowania i zabezpieczania towarów w czasie transportu), jednak w większości przypadków konieczne jest złożenie standardowego zgłoszenia celnego w systemie AIS/IMPORT PLUS.
Przy czym, zgłaszający powinien bez wezwania przedstawić organowi celnemu dowody, potwierdzające, że warunki zwolnienia z cła zostały spełnione.
W przypadku wzorów i próbek, organy celne mogą uzależnić ich zwolnienie z należności przywozowych od pozbawienia ich na stałe wartości użytkowej poprzez przedarcie, dziurkowanie lub wyraźne i czytelne oznaczenia, bądź też w inny sposób, pod warunkiem, że działanie takie nie zniszczy ich przydatności jako wzorów lub próbek (szczegóły należy uzgodnić z właściwym Centrum Urzędowym Dokonywania Odpraw).
W praktyce, najczęściej ze zwolnieniami celnymi mamy do czynienia w przypadku tzw. mienia przesiedlenia, przez co rozumiane jest mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne, przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Unii Europejskiej.
„Mienie osobiste” oznacza mienie przeznaczone na własny użytek danej osoby lub do zaspokojenia potrzeb jej gospodarstwa domowego, a w szczególności:
Dobytek gospodarstwa domowego właściwy dla zwykłych potrzeb rodziny, zwierzęta domowe i zwierzęta wierzchowe, jak również przenośne instrumenty i sprzęt potrzebny do wykonywania przez osobę zainteresowaną rzemiosła lub zawodu, również stanowią „mienie osobiste”.
Mienie osobiste nie może mieć takiego charakteru bądź ilości, która wskazywałaby, że jest przywożone w celach handlowych. Poza tym, zwolnienia nie stosuje się do:
Zwolnienie z należności celnych przywozowych jest ograniczone do mienia osobistego, które pozostawało w posiadaniu / było używane przez osobę przesiedlającą się w jej poprzednim miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której osoba zainteresowana przestała zamieszkiwać w państwie trzecim oraz jest przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania.
Problematyczne może być udowodnienie faktycznego używania przywożonych towarów przez okres co najmniej sześciu miesięcy poprzedzających zmianę miejsca zamieszkania.
Pomocne mogą tu być faktury zakupu przywożonych towarów, rachunki za ich naprawę, konserwację lub inne dokumenty świadczące o faktycznym użytkowaniu tych towarów przez wnioskodawcę.
W odniesieniu do pojazdów samochodowych, wymaganym dokumentem, potwierdzającym używanie pojazdu w poprzednim miejscu zamieszkania przez osobę przesiedlającą się przez wymagany 6-miesięczny okres, jest co do zasady dowód rejestracyjny pojazdu wystawiony na nazwisko tej osoby (uwaga: zwolnienie z należności nie przysługuje w stosunku do samochodu zakupionego w państwie trzecim „po drodze”).
Zwolnienie z należności celnych mienia przesiedlenia jest uwarunkowane nieprzerwanym zamieszkiwaniem przez osobę przesiedlającą się w danym kraju przez okres co najmniej dwunastu miesięcy.
Osoba przesiedlającą się ma obowiązek przedłożyć organowi celnemu wiarygodne dowody potwierdzające ten fakt, którymi mogą być np. umowa
o pracę, umowa najmu domu lub mieszkania, rachunki za media itd.
Osoba przesiedlająca się powinna również przedstawić dowody poświadczające, iż faktycznie przenosi ona swoje miejsce zamieszkania do Polski. W tym celu można przedstawić np. dokument potwierdzający zameldowanie na terytorium Polski, umowę o pracę, umowę najmu mieszkania, itp.
Zwolnienie z należności celnych mienia przesiedlenia udzielane jest pod warunkiem nieodstępowania zwolnionych z cła przedmiotów przez okres 12 miesięcy od dnia ich objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu.
W przypadku naruszenia tego warunku powstanie obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych. Warto wiedzieć, że przez „nieodstępowanie” rozumie się nie tylko brak przeniesienia formalnej własności towaru, lecz również każde jego oddanie we władanie osób trzecich na podstawie innego stosunku prawnego, np. najmu, dzierżawy, użyczenia.
Bardzo częstym błędem osób przesiedlających się (szczególnie w przypadku słabo strzeżonych granic, takich jak: norwesko-szwedzka czy szwajcarsko-austriacka) jest brak otwarcia procedury tranzytu na granicy UE.
Przywożone z państw trzecich mienie osobiste (w tym również samochód stanowiący mienie przesiedlenia i służący jednocześnie za środek transportu) musi się przemieszczać po terytorium UE do wewnętrznego urzędu celnego pod ochroną procedury tranzytu, czyli za dokumentem T1.
Brak tego dokumentu otwartego na granicy UE może skutkować nałożeniem mandatu podczas odprawy celnej w Polsce, a w najlepszym przypadku wydłuży całą procedurę o czas niezbędny na złożenie wyjaśnień, rozpatrzenie ich we właściwym Centrum Urzędowym Dokonywania Odpraw itd.
Warto pamiętać o tym, że zwolnienia od podatku akcyzowego i VAT odbywają się na zasadach odrębnych od zwolnień z cła. Zwolnienie danego towaru z należności celnych nie oznacza automatycznego zwolnienia z VAT i/lub akcyzy, natomiast często bywa podstawowym warunkiem do wnioskowania o zwolnienie z tych podatków.
Zasada ta dotyczy wszystkich zwolnień (nie tylko mienia przesiedlenia).
Zasady dokonywania zwolnienia z VAT i akcyzy zostały określone w aktach prawnych dotyczących tych podatków, tj. w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz w ustawie z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.
